Braničevski okrug

Braničevski okrug

Braničevski okrug

Braničevo predstavlja jednu od ključnih geostrateških tačaka jugoistočne Evrope, ograničene sa zapadne strane rekom Velikom Moravom, sa severne i istočne Dunavom, a sa južne strane lancem koji čine Beljanica, Homoljske planine i Severni Kučaj. Braničevo predstavlja i glavnu raskrsnicu ovog dela Evrope. Dunavska magistrala koja spaja Srednju Evropu sa Crnomorskim obalama i moravsko-vardarski put koji spaja Panoniju i Podunavlje. Po svojim fizičko geografskim karakteristikama ovaj okrug se sastoji od dva dela: planinski i ravničarski. U zavisnosti od geografskog položaja postoje dve varijante klime. Prosečna godišnja temperatura je 13.2 stepena celzijusa. Najhladniji meseci su decembar, januar i februar. Prosečne padavine su 50.4 l po m2 . Vetrovi su uglavnom istočni i severnozapadni. Ukupna površina okruga iznosi 3.865 km2,  od toga je poljoprivredna 2.514 km2. Od ukupnog broja naselja 78% se nalazi u nižem brežuljkastoravničarskom delu. Gustina naseljenosti iznosi 46.7 stanovnika na jedan km2. Ispod proseka naseljeni su: Golubac, Žagubica i Kučevo. Okrug ima 183625 stanovnika prema popisu iz 2011.godine

OSNOVNE PRIRODNE I DRUŠTVENO-EKONOMSKE KARAKTERISTIKE BRANIČEVA

U Braničevskom okrugu skoro da nema privredne delatnosti koja nije prisutna. Najrasprostranjenija i najbogatija poljoprivreda nalazi se na prostoru Stiga i u dolinama Dunava, Velike Morave, Mlave i Peka. Što se tiče drvne industrije ona je razvijena u Kučevu, Žagubici, Petrovcu i Golupcu. Energetika preko TE-KO Kostolac nije samo značajna za ovaj okrug, već i za celu Republiku. Nalaze se i nalazišta nafte i uglja. Stočarstvo, tekstilna, prehrambena i metalna industrija, kao i veoma dobro razvijen saobraćaj, upotpunjuju bogatstvo okruga. Ceo okrug dobro je pokriven mrežom zdravstvenih centara, a kontrolu okoline, namirnica, hrane, vode, vazduha redovno prati Zavod za zdravstvanu zaštitu u Požarevcu. Dobro razvijeni kulturno-zabavni život, informativna delatnost preko nekoliko lokalnih listova, radia i televizijskih stanica i niza drugih sportskih i turističkih manifestacija. Ovaj okrug je bogat rudnim resursima , jer ima dosta nalazišta lignita u Kostolačkom basenu, Krepoljinu, kod Menice… U Žagubici se nalazi i kamelenom i rezerve kvarca. U Sirakovu i Bradarcu se nalaze i nalazišta nafte. U ovom okrugu nema banja, ali se nalazi Krupajsko vrelo sa toplom vodom.

PRIRODNE CELINE U BRANIČEVU

Razdvoljenost reljefa dovela je do razdvajanja više celina. Požarevačko Pomoravlje i Podunavlje sa Stigom, kao jednom od najvećih ravnica u Srbiji, južno od Dunava i Save, karakteriše plodno zemljište pogodno za zemljoradnju. Za njima skoro ništa ne zaostaju nisko brdovite obradive oblasti Mlave i Donjeg Peka. Planinske predele Homolja i Zvižda odlikuje bogatstvo šuma i raznolikih rudnih i mineralnih bogatstava. Braničevu pripada i skoro ceo gornji deo Đerdapa, najveće Evropske klisure, koju odlikuje izmenjeno mediteranska klima i bogat biljni i životinjski svet.

BRANIČEVO U PRAISTORIJI

Za sada ne postoje sigurni tragovi čoveka paleolitskog doba u Braničevu. Fosilni ostaci mamuta, bizona, evropskog divljeg govečeta, pećinskog medveda i drugih životinja koje je čovek starijeg kamenog doba rano lovio, ukazuju na mogućnost njegovog prisustva i otkrivanju njegovih tragova. Kao potencijalna staništa paleolitskog čoveka mogu se izdvojiti neke od brojnih pećina u Homolju i Zviždu: Dubočka, Kamenička, Devojačka, Babina… Prvo i najstarije naselje na teritoriji Braničeva otkriveno je na lokalitetu Padina u Đerdapu. Pripada kulturi Lepenskog Vira, oko 7000. godina pre naše ere. Zajedno sa čitavim nizom naselja ove kulture, smeštenih na niskim dunavskim terasama, na obe njihove obale, lokalitet Padina predstavlja jedan od dragulja civilizacije Lepenskog Vira, kolevke evropske civilizacije. Od tog vremena se može pratiti život čoveka na ovom prostoru, do modernog doba. Ljudi podižu manja ili veća naselja, koja od nekoliko faktora zavise da li traju kraće ili duže. Mnogima od tih naselja se izgubio neki trag, drugima se izgubio svaki trag, a o trećima je sačuvano samo loše sećanje. Iz vremena rimske dominacije znamo samo, gde su bila i kako su se zvala. To su: Margum, Viminacijum, Kupe, Guduskum Manicipijum i Jovis Pagus.

BRANIČEVO U SREDNJEM VEKU

U srednjem veku znamo za postojanje i imena nekih naselja, ali danas se ne može utvrditi tačno mesto gde su se ona nalazila. Veliki broj sela, koje je knez Lazar darovao manastirima, kao što su: Ravanica, Gornjak, Tismeni i Vodici, danas ne postoje, a za neka se ne zna ni mesto ni gde su se nekad nalazila. Prvi detaljan „Poimeničan popis pokrajne Braničevo“ izvršili su Turci 1467. godine. Za oko 25% popisanih naselja danas nemamo ni indicije gde su se mogla nalaziti, a o nekima su sačuvani tragovi u topografiji. Slična je i situacija sa Austrijskim popisom ovog dela Srbije, posle Požarevačkog mira 1718. godine. Vuk Karadžić je u nahiji Požarevačkoj zapisao 1827. godine 197. naselja, od kojih danas ne postoji Burjan, Bresije, Glogovac, Steričina, Slana, Radunac, Pretrže, Pribić. A neka naselja su u međuvremenu promenila ime: “Svine“ u Petrovac, “Provo” u Aleksandrovac, „Rakinc“ u Simićevo, „Arnaut“ u Veliki Popovac, „Magudica“ u Milanovac, „Vikotinci“ u Braničevo.

NAJVAŽNIJA ARHEOLOŠKA NALAZIŠTA I LOKALITETI

Današnju teritoriju Srbije Rimljani su osvojili početkom I veka nove ere. Osvojili su izvestan broj gradova radi naseljavanja građana i veterana. Na ovaj način nastala su prva Rimska gradska naselja na teritoriji Braničevskog okruga. Nastali su nadovezivajući se na plemsku organizaciju stanovništva na prostoru od ušća Morave i Mlave u Dunav, pa sve do donjonizijskih granica. Ti gradovi su Magrum, Viminacijum, Pinkum, Kupe… Jedno od najpoznatijih arheoloških nalazišta je Toplik u Malom Crniću. Smešten je na samoj ivici sela, na završetku lesoidnog platoa stiške ravnice, iznad široke aluvijalne ravni reke Mlave. Lokalitet je dobio ime po toplom izvoru, koji se nalazio ispod lokaliteta, i koji je danas skoro zarušen, to se zna po tome što mesto, na kome je bio, ne mrzne zimi, pa se moze i danas sigurno locirati. Površina lokaliteta je 15 hektara. Poljoprivrednim radovima na ovom prostoru nailazi se na različite tragove materijalne i duhovne kulture, raznih naroda koji su tu živeli tokom nekoliko milenijuma.
Arheološka iskopavanja na ovom lokalitetu nisu vršena, ali su podaci koji su dobijani prikupljanjem površinskog materijala, značajna za nauku i kulturu kako Braničeva tako i susednih oblasti. Rezimirajuće podatke koje nam donose putopisci i drugi ljubitelji starine, obogaćena rezultatima arheoloških iskopavanja, izvršene od strane M. Mitrovića, M. Vasića i V. Kandića, dobijamo nešto jasniju sliku kulturnog razvitka uže Viminacijumske teritorije. Rani legijski logor kostrum, podignut je na desnoj obali Mlave. Na sredini severnog bedema 1980. godine, otkriveni su ostaci ulazne kapije, deo ulice i vodovodnog kanala, i na osnovu raspoloživih podataka utvrđeno je da logor na pripada jednoj epohi već je vremenom doživljavao prepreke i menjao svoj izgled. Logor je podignut po uobičajnom sistemu gradnje velikih legijskih logora. Na uglovima su kupe, a unutrašnjost je ispresecana komunikacijama koje se seku pod pravim uglom. Dve glavne ulice spajale su četiri kapije. Logori su imali bolnicu, radionice, žitnicu kao i štale za smešaj za konje.

NASELJA BRANIČEVA PO OPŠTINAMA

U poslednjoj deceniji XX veka Srbija je ponovo uvela okruge kao isturene ispostave republičke vlade, tako da je uvedeno trideset okruga. Jedan od okruga koji je obuhvatao osam opština požarevačkog kraja, nazvan je po najznačajnijem toponimu Braničevu-Braničevski okrug. Braničevski okrug ima osam opština. SO Požarevac, Petrovac na Mlavi, Žagubica, Veliko Gradište, Kučevo, Žabari, Malo Crniće, Golubac.

Veliko Gradište se prostire na površini od 328 km2 i obuhvata 26 naselja u kojima živi 17610 žitelja. Zapadno se nalaze naselja opštine Požarevac, jugozapadno Malo Crniće, jugoistočno se dodiruje sa opštinom Kučevo, dok je na istoku najbliži sused Golubac. Od Rama preko Zatonja, Ostrva i Velikog Gradišta prema Golupcu prostire se ramsko golubačka peščara. Veliko Gradište i okolinu karakteriše umereno kontinentalna klima, sa dugim i sušnim letima i oštrim zimama. Luka Veliko Gradište dobila je na značaju otvaranjem glavnog puta Rajna-Majna-Dunav-Crno More, kojim je stvoren najveći plovni put u Evropi, dug preko 3000 km. Poljoprivreda je najvažnija privredna grana sela, koja obuhvata opština V. Gradište, su: Biskuplje Garevo Desine, Doljašnica, Đurakovo, Zatonje, Kamijevo, Kumane, Makce, Popovac, Ram, Sirakovo, Srednjevo, Češljeva Bara…

Žabari se nalazi u središtu donjeg Pomoravlja, na desnoj obali Velike Morave, usred obranka, tzv. Braničevskog povijarca, koji se sa juga od Beljanice prostire na sever sve do Kostolca. Graniči se sa: Požarevcom na severu, Petrovcem na zapadu. Žabari se prostiru na pavršini od 264 km2 i ima 11380 stanovnika, koji žive u petnaest naselja. Školstvo u opštinama Žabari počelo je da se razvija od 1824. godine, kada je otvorena prva škola u Oreovici. Kasnije se javlja u prvoj polivina XIX veka u Četerežu, a nešto kasnije u Žabarima. Sela opštine Žabari su: Aleksandrovac, Brzohode, Viteževo, Vlaški Do, Porodin, Svinjarevo, Sibnica, Simićevo, Tićevac i Četereže.

Žagubica je slabo razvijena opština. Reljef je planinski, nema dobrih uslova za poljoprivredu, izuzev stočarstva koje je na neki način razvijeno, a uglavnom se gaje ovce. Ovce se nalaze u Vrelu Morave, koje su u toku leta veoma poznate.

Kučevo je kao Žagubica planinski kraj, izuzev plodnih površina pokraj Peka. Stočarstvo je više razvijeno od poljoprivrede. U blizini Kučeva se nalazi pećina Ceremošnja, koja je leti dosta posećena. Glavna atrakcija je ispiranje zlata iz zlatonosnog Peka.
Petrovac na Mlavi je opština koja se bavi poljoprivredom, zbog svog brdovito-planinskog reljefa. Stočarstvo je dosta razvijeno a samim tim i distribucija mleka, sira i mesa. Nekoliko porodica je širom Srbije poznato po proizvodnji meda. U Petrovcu se nalaze drvna industrija kao i fabrika za preradu voća i povrća.

Golubac je jedna od srednje razvijanih opština. Nema drugih preduzeća osim kamenoloma i cementare koje danas ne rade. Stanovništvo se bavi poljoprivredom, stočarstvom, povrtarstvom i ribolovom. Grad Golubac se nalazi na obali Dunava. U blizini se nalazi i Golubački grad, koji je u decembru 2016.godine primio prve turiste u svoj Vizitorski centar.

Malo Crniće je mala opština koja ima sve što joj je potrebno: osnovnu školu, zdravstveni centar, obdanište i čuveni mlin. Stanovništvo se bavi poljoprivredom i stočarstvom, a mlađi deo stanovništva odlazi u Požarevac na školovanje ili se zapošljavaju.U Malom Crniću se nalazi i manastir Zaova.

Požarevac, središte opštine, je veliko moravsko naselje u srednjoj Srbiji. To je nizijski i ravničarski grad, nedaleko od Dunava i Stiga. Podigdut je u plićoj i široj okolini donjeg toka Morave, sa desne strane reke oko 4 km, istočno od nje. U blizini su tri reke: Dunav, Velika Morava i Mlava. Nalazi se na nadmorskoj visini od 80 m, a brdo Čačalica ima najveću nadmorsku visinu, od 202 m. Opština ima površinu od 491 km2. Broji 75334 stanovnika, a samo Požarevac 44183. Ima 25 sela. Zbog reljefa najviše e raspostranjena poljoprivreda, a ima i mineralna bogatstva.

Istaknuti oglasi