Golubačka tvrđava

Golubačka tvrdjava

Golubačka tvrđava

Golubački grad odn. Golubačka tvrđava je srednjovekovno utvrđenje, spomenik kulture od posebnog značaja. Nalazi se u NP „Đerdap“, na desnoj obali Dunava, četiri kilometara nizvodno od Golupca. Smeštena je na visokim liticama, na mestu na kom se reka sužava, na ulazu u Gvozdena vrata. Golubački grad je građen lepezasto i obuhvata tri dela: prednjeg grada, zadnjeg grada i gornjeg grada (sa citadelom). Čini ga zajedno 10 (9+1) kula i dve krupne kolske kapije. Kule su pozno Turci pojačali otvorima za topove i izgradnjom još jedne kule(10.) oko 1480. godine. Ispred grada se nalazi frontalni zid (I) koji čini spoljni zid šanca, a koji je po svoj prilici bio pun vode jer je svezan sa Dunavom koji ga je punio. Grad je poteškim lancem spojen sa stenom Babakaj koja i dan danas viri iz vode u sred Dunava, tako da je tu kontrolisao drumski i rečni saobraćaj kroz Đerdapsku klisuru. Ispred utvrđenja je bilo civilno naseljeno mesto, o čemu danas svedoče samo neki nepotpuno istraženi objekti.

 

Prošlost Golubačke tvrđave

Golubac se prvi put se spominje u ugarskim izvorima datiranim u periodu od 1335, 1337, odnosno 1342. godine. Ne zna se kada i ko ga je podignuo, ali je njegovu potporu tj. Gornji grad podignuo srpski aristokrata o čemu svedoči i pravoslavna kapelica u konstrukciji 4. kule. Grad je potom rasprostranjen na zadnji i prednji grad tokom srpske ili mađarske vlasti, iako nije isključeno da je u startu oformljen u ovoj veličini. Konačnu fazu u gradnji obavili su Turci ojačavši 6,7,8 i 9. kulu i dometnuvši u nastavku spoljašnjeg bedema nisku artiljerijsku kulu (10.) koja je kontrolisala Dunav i branila luku za šajke koje se uz nju nalazilo. Nalazio se u grupaciji države kneza Lazara, koji je naselja u okolini davao kao metohe manastirima. Posle Kosovskog boja, 1389. godine, u njega ulazi Bajazit I. Zatekao se u rukama Mađara koji ga 1403. godine daju despotu Stefanu, kada je on postao ugarski vazal. Grad je trebalo, prema nagodbi iz 1426. godine, da po despotovoj smrti (Stefan umire 1427. godine), skupa sa Beogradom, bude uručen Mađarima. No, komandant grada predvodnik Jeremija ga, iz neobjašnjivih razloga daje Turcima. Prema Segedinskom miru, iz 1444. godine, između Mađara i Turaka, srpska Despotovina biva renovirana i u njen sastav ulazi i Golubački grad. Posle smrti despota Đurađa 1456. godine, Turci ga okupiraju. Mađari postižu da ga osvoje 1481. godine, ali ga vrlo brzo ostavljaju. Od tada pa do 1867. godine, kada ga, sa još nekim varošicama u Srbiji, Turci daju knezu Mihailu, Golubački grad se skoro sve vreme nalazio pod njihovom vlašću. Za kratko su ga okupirali Austrijanci (1688. – 1690) i srpski ustanici za vreme Kočine krajine i Prvog srpskog ustanka. Mada egzistiraju izvori koji kazuju da je knez Lazar, održavao zemlje oko grada, ali ne i samo utvrđenje, koje je više puta, bez uspeha, opsedao.

 

 

Golubačka tvrđava do pre nekoliko godina

Posle I svetskog rata kroz stenu, na kojoj se utvrđenje nalazi, probijen je magistralni put koji prolazi kroz Golubačku tvrđavu, upotrebljavajući obe kolske kapije. Ovaj put je najsažetija veza Srbije sa istočnim delovima Balkana, tako da se često kroz tvrđavu provlače kamioni koji jedva da mogu da prođu kroz kapije utvrđenja.

Izgradnjom hidroelektrane na Dunavu, nivo Dunava kod Golupca se podigao, tako da su najniži delovi grada natopljeni. Za vreme suša ili kada zbog poplavnog talasa hidroelektrane ispuste veću količinu vode, moguće je uploviti stojećki na barci u zgradu u zadnjem gradu (VII), dok se pri normalnom vodostaju barka jedva prodene kroz lučne ostatke zgrade. Natopljeni delovi zidina, skupa sa desetom kulom daju sjajne izglede ljubiteljima pecanja, kojih uvek ima u najnižim delovima Golubačke tvrđave.

Na početku 21. veka svi delovi tvrđave iznad puta, uključujući i šanac, su bili u koprivama, kupinama, šipkom i srodnim rastinjem koje je onemogućavalo micanje kroz gornje delove utvrde, osim po malom uzanom putiću koji je vodio do kule Donžon. Za vreme proleća 2005, učinjena je akcija eliminisanja tog rastinja iz šanca i prednjeg grada. U šancu je renovirana česma podignuta u čast poljskog viteza Zaviše Crnog koji je preminuo u Golupcu. U skorije vreme i gornji grad će biti prokrčen, dok se u samoj citadeli uz kupine zametnulo i nekoliko smokvi. Bedemi, kule i kamena stepeništa su u dobrom stanju, ali su drveni spratovi i stepenice od davnina istrulele. U petoj kuli su kasnije utemeljena vrata, kao i spratovi sa stepenicama kojima se moglo izaći na vrh ili sići u niže spratove. U ovo vreme su viši spratovi skroz razrušeni, dok su daske koje čine pod i trupci koje ih drže, u nivou ulaznih vrata trule i opasne za kretanje. Uz stepenike ima škartova drvene ograde, koja je propala, na kojoj se vide buketi cveća napušćeni u spomen na devojku koja je nastradala kada se ograda, na koju se naslonila, slomila. Podudarna nesreća se dogodila i 2008. godine, kada se, tokom đačkog izleta đaka Mladenovačke gimnazije, pod jednom učenicom polomio deo građe na kome je stajala, nakon čega je pala sa vrha glavne kapije  na put koji kroz tvrđavu prolazi.
Danas je Golubački grad posećen zbog činjenice da kroz njega prolazi magistralni put ka Kladovu, što i zbog Lepenskog Vira, tako da ta dva lokaliteta zajedno čine turističku celinu. Nastojanja koje opština Golubac ulaže u ovu tvrđavu su orijentisani ka potkrepljenju značaja Golubačke tvrđave na turističkoj karti Srbije.

 

 

Projekat obnove tvrđave Golubac

Vlada Republike Srbije je aplicirala koncepcijom rekonstrukcije tvrđave Golubac kod IPA fondova Evropske unije u sklopu međudržavnog projekta „Put kulture – Tvrđave na Dunavu“. Novčana sredstva su zagarantovana u visini od 6,5 miliona evra. Pojmovni projekat preporoda tvrđave je preduzela projektant Marina Jovin, a kvalifikovani konsultanti na projektu bili su Temerinski Siniša i arheolog dr Korać Miomir. Obnavljanja će trajati tri godine.

Prilikom zidanja Đerdapske saobraćajne magistrale, kroz zamak je napravljen magistralni put. Tada je srušena primarna kapija, do koje se stizalo iznad prelaza, jer se ispred bedema nalazio vodnjikavi rov. Saobraćajnica kuloari kroz kulturno obezbeđeni predeo. Pre začetka rekonstrukcije biće oformljena obilaznica čime će se trenutni saobraćajni prolaz izmestiti iz utvrđenja. Tokom renoviranja planirano je da se u tornjevima u nižim područjima realizuju sadržaji do kojih mogu da dođu svi gosti, u ovom delu biće izgrađen muzej Golubačkog grada, sa više od 100 arheoloških eksponata iskopanih na ovoj tački. Na tornjevima na višim kotama biće završeni vidikovci i sadržine namenjene mlađoj populaciji i sportistima. Prolazi koji postoje u bedemu će nakon preusmerenja saobraćaja postati gostionice. Na susednom kamenolomu, biće stvoren prostrani amfiteatar, nadomak koga će se nalaziti slikarski i keramičarski studiji. Nacrtom je predvidjeno da se oformi luka za brodove, sa svim pratećim sadržinama, kao i građenje Vizitorskog centra. U delu između Vizitorskog centra i tvrdjave, biće oformljen bazen sa filtriranom dunavskom vodom, a uz plažu prostor je anticipiran za vodene sportove, dok je na prostranoj poljani prostor predviđen za male sportove ili viteška takmičenja. Na nizbrdici okrenutoj ka Dunavu, biće formirano devet drvenih apartmana, projektovanih u duhu tradicionalne arhitektonike. U neposrednoj blizini tvrđave, na Donjoj marini, biće stvoreno Ribarsko selo. Tu je predvidjeno da se napravi marina za čamce i mala plovila, saobraćajnica, gostionica, kao i objekat za prebivanje gostiju.

Ovako će uskoro izgledati Golubačka tvrdjava
Golubac-1.jpg                                                            Golubac-Fortress-Rehabilitation-900x500

Istaknuti oglasi