Nacionalni park “Đerdap”

Golubačka tvrđava

 

Pejzaži Đerdapa iznenađuju i gode. To nisu samo fotografije koje čine uspomene. To je iskustvo i spoznaja originalne destinacije prirodnog i kulturnog nasleđa na Dunavu, koja će Vas ozariti svojom šarolikošću. Bezbroj uzbudljivih aktivnosti predstavljaju Đerdap na novi način. Duž obala Dunava, između oplemenjene i prirodne baštine, na delatan način, iskusićete naše otvoreno gostoprimstvo i osobno iskustvo autentične oaze Dunava.

Najveći Srpski Nacionalni park “Đerdap” nalazi se u severoistočnom delu Republike Srbije, na državnoj granici sa Rumunijom. Nacionalnim parkom proglašen je 1974. godine. Površina Nacionalnog parka iznosi 63.608 hektara, a zaštićenom zonom obuhvaćeno je oko 94.000 hektara. Oko 9% teritorije parka, odnosno oko 5500 hektara površine Nacionalnog parka „Đerdap“ čini deo Dunava, pa ga zato nazivaju i rečnim nacionalnim parkom. Nalazi se na desnoj obali Dunava od Golupca do Karataša kraj Kladova u dužini od oko 100 kilometara, pri čemu obuhvata uzani i šumoviti brdsko – planinski pojas širine od 2 do 8 kilometara uz Dunav koji su uzdiže od 50 do 800 metara nadmorske visine.

Osnovna odlika Nacionalnog parka “Đerdap” je velika šumovitost (64%), veliko bogatstvo i raznovrsnost flore i faune kao i bogatstvo kulturno – istorijskim spomenicima od najstarijih epoha pa do danas. U svojoj ukupnoj turističkoj ponudi Nacionalni park „Đerdap“ predstavlja zaokruženu turističku celinu, po mnogo čemu jedinstvenu u Evropi i svetu. Atraktivnost turističkih motiva i mogućnosti za izletnički turizam čine ovaj nacionalni park izuzetno posećenim.

 

Pogled na Dunav sa Sećinskog vrha

 

Osnovni prirodni fenomen ovog područja je Đerdapska klisura – najduža i najveća klisura probojnica u Evropi. Posebne celine predstavljaju četiri klisure usečene u krečnjačke stene južnih Karpata i to: Golubačka klisura, dužine 14,5 kilometara i najmanje širine 230 metara, Klisura Gospođin Vir, dužine 15 kilometara i najmanje širine 220 metara i Kanjon Velikog i Malog Kazana dužine 19 kilometara i najmanje širine 150 metara, kao i tri kotline: Ljupkovska, Donjomilanovačka i Oršavska.

Na području Nacionalnog parka proglašeno je ukupno 10 rezervata prirode. Specifičan istorijski razvoj, vrlo povoljna đerdapska klima, složena mreža klisura, kanjona i dubokih uvala, ovaj prostor izdvajaju kao jedinstven evropski rezervat tercijarne flore, vegetacije i faune. Flora Đerdapa se odlikuje ne samo raznovrsnošću i bogatstvom, nego i izrazitim reliktnim karakterom. Na prostoru parka opstaje preko 1100 biljnih vrsta. Od elemenata drevne flore tu su mečja leska, koprivić, orah, jorgovan, srebrna lipa, maklen, medunac, a posebnu vrednost predstavljaju šumske i žbunaste zajednice. Raznolikost staništa i zajednica se odrazila i na faunu koja poput flore, nosi obeležje reliktnosti. Na ovom prostoru se mogu sresti medved, ris, vuk, šakal, suri orao, sova ušara, crna roda kao i mnoštvo drugih vrsta. Vrlo povoljni uslovi za život bili su razlog stalnog prisustva čoveka o čemu svedoče mnogi arheološki nalazi i kulturno-istorjski spomenici, kao što su naselje Lepenski vir, arheološki lokaliteti poput Dijane, Golubački grad, ostaci Trajanovog puta, Trajanove table, rimskog limesa, raznovrsni kasteli, do očuvanih primera narodne slovenske arhitekture.

 

Gvozdena kapija

 

U Nacionalnom parku “Đerdap” postoji deset rezervata prirode i to: Lepenski Vir, Veliki i Mali Štrbac sa Trajanovom tablom, Golubački grad, Bosman – Sokolovac, Čoka Njalta sa Pesačom, Bojana, Tatarski vis, Šomrda, Ciganski potok i Kanjon Boljetinske reke – ‘Greben

REZERVAT LEPENSKI VIR

Kao rezultat specifične klime i bogatog zemljišta raznovrsne geopodloge na teritoriji “Lepenskog Vira” javljaju se složene reliktne zajednice koje se smenjuju na malom prostoru prelazeći jedna u drugu. Osim toga, u ovom rezervatu se nalazi praistorijsko – neolitsko nalazište “Lepenski Vir”. Procenjuje se da kultura Lepenskog Vira datira iz perioda od 6500. do 4500. god. pre nove ere. Tu se nalazilo trajno naselje uspostavljeno u vreme kada su drugi rodovi u Evropi još uvek živeli nomadskin načinom života. Osim toga, u Lepenskom Viru pronađene su kamene skulpture, najstarije monumentalne kamene plastike u Evropi i svetu.

REZERVAT VELIKI I MALI ŠTRBAC SA TRAJANOVOM TABLOM

Prirodne vrednosti ovog turistički interesantnog rezervata su raznovrsna i vrlo rasprostranjena reliktna vegetacija sa preko trideset reliktnih zajednica. Zbog toga je interesantan i za naučna proučavanja. “TABULA TRAIANA” (TRAJANOVA TABLA) – veliki rimski natpis, nalazi se na samom izlazu iz Đerdapske klisure. Pretpostavka je da je tablu napravio Trajan u okviru priprema za rat sa Dečanima. Potiče iz 100. god. nove ere, a obeležavala je završetak deonice puta kroz Donju Klisuru.

REZERVAT BOSMAN SOKOLOVAC

Na području rezervata prirode “Bosman Sokolovac” nalazi se zajednica niskih šuma i šibljaka, reliktna zajednica mešovitog sastava sa karakterističnim vrstama i osiromašena zajednica bukve i mačije leske. Takođe, ovo područje predstavlja i značajno geološko nalazište mezozojske liaske faune.

REZERVAT ČOKA NjALTA SA PESAČOM

Na ovom prostoru smenjuju se razni geomorfološki oblici kao što su vrtače, ostenjaci, šipari, škarpe, okomite. Ujedno, ovaj rezervat predstavlja tipično stanište reliktnih i retkih vrsta drveća i njihovih zajednica.

REZERVAT BOJANA

Rezervat prirode “Bojana” čini zaštićen čist orahov sastav okružen visokom mešovitom sastavom bukve i oraha, a sem toga na čitavoj površini javljaju se u vidu pojedinačne ili grupne primese i mečija leska, maklen, crni jasen, grabić i grab.

REZERVAT TATARSKI VIS

Osnovna karakteristika ovog rezervata je u uočljivoj povezanosti vegetacije i geološke podloge. Rezervatom su obuhvaćena dva međusobno oštro razdvojena geološka supstrata: kristalni škriljci nad kojima se razvila zajednica hrasta sa stablima graba kao i krečnjak nad kojima se razvila bukva.

REZERVAT ŠOMRDA

Ovaj rezervat je izuzetan vegetacijski rezervat. On predstavlja stecište biljne vrste zelenike na jugoistočnim padinama padinama vrha “Šomrda” na mestu zvanom “Radisavljev krak”. Zbog značaja zelenike kao biljne vrste koja predstavlja raritet u ovim predelima, ovaj rezervat se svrstava u I kategoriju i to kao I stepen zaštite.

REZERVAT CIGANSKI POTOK

Na prostoru ovog rezervata nalazi se jedinstvena autohtona šumska zajednica oraha ,koja je okružena mešovitim sastavom bukve i oraha, i kao takva predstavlja pravu prirodnu retkost autohtonih šuma oraha. Pored nje se kao osnovni tipovi šuma javljaju: brdska bukova šuma sa orahom koja je reliktna osiromašena zajednica, čista bukova šuma savremenog tipa na silikatima ,a na uskim grebenima je čist sastav hrasta kitnjaka.

REZERVAT KANjON BOLjETINSKE REKE – GREBEN

Veliki tektonski poremećaji u dalekoj prošlosti ostavili su u ovom predelu a posebno u kanjonu Boljetinske reke u blizini ušća u Dunav značajne tragove savijanja, preplitanja i ukrštanja, najahivanja peščarskih i konglomeratskih slojeva stena različitih boja (Cvijić, 1924, 1926). Specifična karakteristika ovog rezervata prirode je prostorno smenjivanje različitih zajednica na malim rastojanjima, kako u kanjonu tako i na Boljetinskom brdu i lokalitetu Greben.

REZERVAT GOLUBAČKI GRAD

Ovaj rezervat čini zaleđinu kulturno istorijskom spomeniku pod istim nazivom i predstavlja površinu pod niskim i visokim šibljacima jorgovana, grabica i jasena, šuma toplih hrastova, kao i bukovih šuma sa orahom. Zajedno sa spomenikom kulture “Golubački grad” čini jednu od naučno najzanimljivijih celina na teritoriji Nacionalnog parka “Đerdap”.

 

Pogled na Kazan

 

U Nacionalnom parku “Đerdap” uspeva više od 1100 biljnih vrsta, među kojima su veoma značajni tercijarni relikti – drevne vrste koje su preživele ledeno doba i koje su opstale do današnjih dana: Zelenika, Koprivić, Jorgovan, Pančićev maklen, Mečja leska, Pitomi orah, Klokočika, Maslinica, Dvojezičac, Tisa itd…

U Đerdapskoj klisuri kao i u drugim refugijumima Balkanskog poluostrva, zajedno žive i drevne reliktne i ekspanzivne postglacijalne vrste rodova kao na primer: Javori, Jasenovi, Brestovi, Hrastovi, Grabovi, Glogovi, Lipe itd…

Na području Đerdapa je izdvojeno oko 50 šumskih i žbunastih zajednica od kojih su 35 reliktnog karaktera. Za nauku su izuzetno bitne brojne reliktne šumske zajednice među kojima se posebno ističu endemične đerdapske šumske zajednice polidominantnog tipa.

Uprkos činjenici da je dendoflora Đerdapa biogeografski, a naročito ekološki posmatrano najznačajniji deo njegove vaskularne flore, drveće i žbunovi čine manji deo ukupnog biljnog sveta na ovom području. U tom smislu, mnoge zeljaste biljke koje naseljavaju šume, livade kamenjare i stene predstavljaju botaničku priču za sebe. Svakako da su najinteresantnije endemične biljke obzirom na specifičnu ekologiju i ograničeno rasprostranjenje. Naročito je značajna Đerdapska lala (Tulipa hungarica Borb.)

Na teritoriji Nacionalnog parka “Đerdap” živi jedan mnogobrojan svet, svet neobičnih velikih i malih stvorenja. Taj svet predstavlja jednu od najbogatijih fauna ovog dela Evrope.

  • RIBE: Jesetarske vrste, Somovi, Haringe, Jegulje, Štuke, Šaranske vrste, Grgeči, Vijuni, Glavoči.
  • VODOZEMCI: Daždevnjaci, Mrmoljci. Žabe.
  • GMIZAVCI: Barske kornjače, Gušteri, Šumske kornjače, Zmije.
  • PTICE: Kormorani, Liska, Mala bela čaplja, Grabljivice, Siva čaplja, Šljuke, Bela roda, Galebovi, Crna roda, Golubovi, Patka gluvara, Sove, Krža, Detlići, Patka zviždara, Grmuše, Riđoglave i ćubaste patke, Drozdovi, Ronci, Senice.
  • SISARI: Jež, Voluharice, Slepi miševi, Pacovi, Veverica, Puhovi
  • ZVERI: Medved, Jelen, Vuk, Srna, Šakal, Divlja svinja, Ris, Zec, Lisica, Divokoza, Lasica, Divlja mačka, Tvor, Kuna zlatica, Kuna belica, Jazavac, Vidra
  • INSEKTI: Vodeni cvetovi, Jednokrilni rilaši, Vilinski konjici, Leptiri, Stenice, Opnokrilci, Pravokrilci, Dvokrilci.

 

Pogled sa Miroča

 

AKTIVNOSTI: LOV

Brojnost i raznovrsnost lovne faune, kvalitet trofej a naročito potpuna prirodnost ponašanja divljači pružaju pravi sportski lovački doživljaj u skoro netaknutom prirodnom ambijentu lovišta “Đerdap” koje je u sastavu Nacionalnog parka “Đerdap”. Usled opreznosti divljači koja se odlikuje potpuno prirodnim ponašanjem, lov na Đerdapu ima sve elemente pravog iskonskog doživljaja, iziskujući od lovca dobru fizičku kondiciju i produbljeno poznavanje životnih navika divljači. Lovište raspolaže i svim potrebnim stručnim osobljem, kao i lovno tehničkim objektima koji su u funkciji što uspešnijeg lova.

RIBOLOV

Da je i privredni ribolov na Đerdapu veoma razvijen dokazuje i Ribarsko gazdinstvo “Đerdap” sa sedištem u Kladovu. Iz ovog preduzeća na najprobirljivije svetske trpeze pored ribe i ribljih prerađevina odlazi u svet poznati Đerdapski kavijar. Preduzeće se pored ribarstva na Dunavu bavi još i proizvodnjom ribe na šaranskim ribnjacima, proizvodnjom ribljih mladunaca svih dunavskih vrsta a posebno oplođene ikre, larvi i mladunaca jesetrovih riba huso huso – beluga, acipenser guldensdti – oscietra, acipenser stelatus – sevruga kapaciteta do 5.000.000 jedinica. Veoma atraktivna i važna za ovo gazdinstvo je proizvodnja kavijara (beluga, oscietra, sevruga ), veoma traženog i skupog u svetu. Pored ribolovnog turizma na Dunavu omogućava se i ribolov na vlastitim ribnjacima (206 hektara), kao i na lovnom području “Ključ”. Trgovina ribom, ribljim prerađevinama, morskom ribom i začinima, kavijarom, pružaju velike mogućnosti poslovne saradnje.

PEŠAČKE TURE

U “Nacionalnom parku Đerdap” obeležene su i uređene pešačke staze kroz koje sa vodičem možete proći kroz najzanimljivije delove parka:

  • Bosman – Sokolovac, srednje teška, lovno – turistička staza, dužine 10 km, za 4 sati hodanja.
  • Ciganski potok – Šomrdski kamen, srednje teška, planinarsko – turistička staza, dužine 12 km, za 4,5 sati hodanja.
  • Kanjon Boljetinske reke – Greben, laka, turističko – rekreativna staza, dužine 1,8 km, za 30 minuta hodanja,
  • Jezero Balta Alu Šontu – Glavica, laka, turističko – rekreativna staza, dužine 5 km, za 2,5 sata hodanja,
  • Pećina Gradašnica, laka, turističko – rekreativna staza, dužine 2 km, za 30 minuta hodanja,
  • Buronov ponor, laka, turistička staza, dužine 2,5 km, za 1,5 sati hodanja,
  • Veliki i Mali Štrbac, srednje teška, planinarsko – turistička staza, dužine 9 km, za 3 sata hodanja.

POSMATRANjE PTICA (BIRD WATCHING)

U “Nacionalnom parku Đerdap” postoje uslovi za organizovano dovođenje grupa zainteresovanih za posmatranje ptica. Na Malom Štrbcu iznad Malog Kazana nalazi se izgrađena osmatračnica za posmatranje ptica. Nedaleko odatle, na Golom brdu je i hranilište za nekrofage vrste ptica. Brojni vidikovci od Malog Štrbca prema mestu zvano Ploče takođe mogu biti vrlo zanimljivi ljubiteljima ove aktivnosti u prirodi. Na kraju, tu je i objekat na lokaciji “Ploče”, gde postoji smeštaj za 10-tak osoba, čime je u krugu od nekoliko kilometara zaokružena čitava ponuda.

RADIONICE I ŠKOLE U PRIRODI

Sektor zaštite i razvoja organizuje radionice i škole u prirodi za decu iz osnovnih škola.Tematske radionice obično započnu po školama ili u upravnoj zgradi, a završavaju se obilaskom nekog rezervata i upoznavanjem sa prirodom. Takođe se, na ovim prostorima organizuju i stručne eskurzije srednjoškolaca i studenata raznih fakulteta.

NAUČNO-ISTRAŽIVAČKE AKTIVNOSTI

Velika biološka, geološka i dendrološka raznovrsnost Đerdapa, interesantna je za naučnike i istraživače raznih profila. Na raspolaganju su im stručne službe parka, prevoz, stručni pratilac i smeštaj. Konstantno se vrše ispitivanja i projekti sa raznim institucijama iz zemlje i inostranstva.

VIZITORSKI CENTAR

U upravnoj zgradi Nacionalnog parka nalazi se vizitorski centar u kome se posetioci mogu upoznati sa prirodnim i kulturno-istorijskim vrednostima parka. Ovde postoje uslovi za održavanje prezentacija, seminara, skupova…